• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport

See Science, Save Seashores - Nauka obywatelska dla każdego

27 listopada 2023 
Opinie (2)
  • W ramach współpracy Centrum Experyment i Instytutu Oceanologii PAN, młodzi ludzie pomagali poszukiwać mezoplastiku na bałtyckich plażach, a także sprawdzali czy morszczyn pęcherzykowaty wciąż występuje w południowym Bałtyku.
  • W ramach współpracy Centrum Experyment i Instytutu Oceanologii PAN, młodzi ludzie pomagali poszukiwać mezoplastiku na bałtyckich plażach, a także sprawdzali czy morszczyn pęcherzykowaty wciąż występuje w południowym Bałtyku.

Czy wiecie, że istnieją projekty i badania, przy realizacji których nawet najwybitniejsi naukowcy mogą potrzebować pomocy każdego z nas? Wtedy z pomocą przychodzi nauka obywatelska, która realizowana jest m.in. przez gdyńskie Centrum Nauki Experyment, we współpracy z Instytutem Oceanologii PAN. Centrum współtworzy i koordynuje obecnie aż trzy akcje: dotyczące poszukiwań mezoplastiku, badania obecności morszczynu pęcherzykowatego na bałtyckich plażach, a także budowania mapy zbiorników retencyjnych w Polsce.



Czym jest nauka obywatelska, czyli "nauka dla każdego"?



Nauka obywatelska, czyli citizen science to przede wszystkim całkiem nowy wymiar budowania społeczeństwa obywatelskiego, a zarazem najdojrzalsza forma dialogu między nauką a obywatelami i lokalnymi społecznościami. Polega ona na realizowaniu wspólnych projektów naukowych, w ramach których "naukowcy obywatelscy", czyli osoby, które nie są zawodowymi naukowcami, zostają wcześniej odpowiednio poinstruowane i przeszkolone, zbierają obserwacje (dane), a specjaliści poddają je analizie i udostępniają uzyskane wyniki społeczeństwu w powszechnie dostępnych bazach danych.

- Nauka obywatelska to starsza siostra nauki klasycznej. Każdy, kto jest zainteresowany "robieniem" nauki, może to robić niezależnie od swojego przygotowania merytorycznego czy stopnia wykształcenia. Zbierane w ten sposób dane są wykorzystywane przez naukowców do poważnych prac naukowych - mówi dr Tomasz Kijewski z Instytutu Oceanologii PAN.

Na czym może polegać nauka obywatelska?



Do najstarszych tego rodzaju inicjatyw należą: masowe akcje analizowania migracji ptaków w Wielkiej Brytanii czy tworzenie map kwitnienia roślin, sporządzanych przez tysiące wolontariuszy - entuzjastów nauki w Niemczech. Jedną z najbardziej popularnych współczesnych akcji tego typu był włoski projekt tworzenia map występowania meduz w Adriatyku, w którym wzięło udział tysiące plażowiczów.

Dr Tomasz Kijewski z Instytutu Oceanologii PAN. - Nauka obywatelska to starsza siostra nauki klasycznej. Każdy, kto jest zainteresowany "robieniem" nauki, może to robić niezależnie od swojego przygotowania merytorycznego czy stopnia wykształcenia.

Dr Tomasz Kijewski z Instytutu Oceanologii PAN. - Nauka obywatelska to starsza siostra nauki klasycznej. Każdy, kto jest zainteresowany "robieniem" nauki, może to robić niezależnie od swojego przygotowania merytorycznego czy stopnia wykształcenia.
W Polsce również realizuje się projekty "nauki dla każdego", a jednym z najbardziej znanych z nich była akcja z 2011 roku, gdy poproszono ludzi, by w czasie dwóch letnich tygodni obserwowali niebo w swojej okolicy i przesłali informację o stopniu widoczności gwiazd. Pozwoliło to na sporządzenie mapy obszarów, gdzie światła miast i zapylenie nie zakłócają obserwacji astronomicznych.

A jak nauka obywatelska realizowana jest w Trójmieście?

- Badania, które przeprowadzamy wspólnie z Centrum Nauki Experyment, służą ocenie stanu środowiska i wpływu człowieka na to środowisko. Sprawdzamy ilość mezoplastiku na plażach bałtyckich. W trakcie projektu budujemy mapy rozmieszczenia drobin mezoplastiku na polskim wybrzeżu i na ich podstawie jesteśmy w stanie sprawdzić, jak mezoplastik dostaje się do środowiska morskiego oraz jak prądy morskie przenoszą go po polskich plażach - mówi dr Tomasz Kijewski. - Drugi projekt dotyczy morszczynu pęcherzykowatego, który kiedyś występował u nas bardzo licznie, a później całkowicie zniknął z Polski. Z pomocą naukowców obywatelskich chcieliśmy sprawdzić, czy morszczyn zaczął powracać, czy wciąż jedynie przypływa on do nas z innych części Bałtyku - dodaje Kijewski.
  • Przy przesiewaniu bałtyckich plaż w poszukiwaniu mezoplastiku, jak i podczas zbierania gałązek morszczynu, w badaniach uczestniczy młodzież szkolna.
  • Przy przesiewaniu bałtyckich plaż w poszukiwaniu mezoplastiku, jak i podczas zbierania gałązek morszczynu, w badaniach uczestniczy młodzież szkolna.

Jak zostać naukowcem obywatelskim?



Wiele projektów realizowanych przez naukowców wymaga zebrania setek, a często tysięcy próbek, z możliwie jak największego obszaru. Jeśli niewielkie zespoły badawcze nie są w stanie przeprowadzić tak dużej liczby badań, to do akcji może, a wręcz powinna wkroczyć nauka obywatelska.

Zatem jak zostać naukowcem obywatelskim? To bardzo proste - wystarczy odnaleźć interesujący nas projekt, a następnie, zgodnie z opisaną procedurą, przeprowadzić badanie i wysłać jego wyniki do odpowiedniej instytucji. Projekty związane z citizen science są tworzone w taki sposób, by do przeprowadzenia pomiarów nie były potrzebne jakiekolwiek zaawansowane sprzęty.

W przypadku projektów prowadzonych przez Centrum Nauki Experyment i Instytutu Oceaonologii PAN wystarczą sitko, linijka, telefon z aparatem i tacka (w przypadku poszukiwań mezoplastiku), albo po prostu ludzkie, nieuzbrojone oko i poświęcony na obserwacje czas (w przypadku szukania morszczynu).

Nauka obywatelska uczy samych naukowców!



Badania przeprowadzone w ramach nauki obywatelskiej nie tylko pomagają profesjonalnym naukowcom, ale również są atrakcyjnym i angażującym uczniów i uczennice narzędziem edukacyjnym. Dlatego zarówno przy przesiewaniu bałtyckich plaż w poszukiwaniu mezoplastiku, jak i podczas zbierania gałązek morszczynu, w badaniach uczestniczy młodzież szkolna.

- Projekt służy zbudowaniu świadomości ekologicznej u jego uczestników. Uczniowie są świadomi tego, że środowisko ma problemy z działalnością człowieka, ale nie zawsze potrafią usystematyzować tę wiedzę - opowiada dr Tomasz Kijewski, który towarzyszył uczniom podczas lekcji terenowych. - Mam nadzieję, że prelekcje, które przeprowadzam przed rozpoczęciem badań, otwierają uczestnikom głowy na sposób oddziaływania ludzi na środowisko i uwrażliwiają na potrzeby naszego Bałtyku. W czasie takich lekcji słyszymy o problemie, a chwilę później możemy go już "dotknąć", podczas pobierania próbek. I to jest bardzo cenne - dodaje Kijewski.

Jakie są efekty dotychczasowych badań?



Około 1000 próbek mezoplastiku zebranych przez naukowców obywatelskich nadal jest przetwarzane i analizowane w Instytucie Oceanologii PAN. Proces ten obejmuje szczegółową ocenę składu chemicznego i fizycznego zebranych próbek, co umożliwia uzyskanie bardziej precyzyjnych danych dotyczących wpływu mezoplastiku na środowisko morskie. Efekty tych analiz posłużą do lepszego zrozumienia skali problemu zanieczyszczenia plastikiem w morzach i opracowania skuteczniejszych strategii ochrony środowiska morskiego.

Uczestnicy programu stworzyli mapy rozmieszczenia drobin mezoplastiku na polskim wybrzeżu. Na ich podstawie naukowcy są w stanie sprawdzić, jak mezoplastik dostaje się do środowiska morskiego oraz jak prądy morskie przenoszą go po polskich plażach. Uczestnicy programu stworzyli mapy rozmieszczenia drobin mezoplastiku na polskim wybrzeżu. Na ich podstawie naukowcy są w stanie sprawdzić, jak mezoplastik dostaje się do środowiska morskiego oraz jak prądy morskie przenoszą go po polskich plażach.
Badania dotyczące morszczynu pęcherzykowatego są już na końcowym etapie. Wiemy już dziś, że większość gałązek odnalezionych na polskich plażach przydryfowała do nas z innych części Bałtyku. Na ten moment nie mamy dowodów na to, że morszczyn powrócił na nasze wybrzeże. Jednak jest pewien sygnał z Zatoki Puckiej, który daje nadzieję...

- Jedna z wyłowionych gałązek morszczynu była przyczepiona do kamienia, a to raczej wyklucza możliwość, że przydryfowała ona do nas z okolic Bornholmu. Tyle wiemy dziś. Planujemy jednak wysłanie nurków do miejsca, w którym ta gałązka została zebrana. To szansa na to, że morszczyn zaczął się wreszcie w Polsce odradzać - mówi Tomasz Kijewski.
Do projektów realizowanych w ramach nauki obywatelskiej w Centrum Nauki Experyment można dołączyć w każdym momencie

Chcecie wziąć udział w ramach wolontariatu lub zrealizować naukę obywatelską ze swoją klasą i potrzebujecie konsultacji?

Informacje dotyczące obecnie realizowanych działań oraz kontakt do koordynatorów, znajdziecie na stronie Experyment Gdynia - nauka obywatelska

Więcej informacji o projekcie "See Science, Save Seashores" realizowanym w ramach programu IMPETUS - Projekt See Science, Save Seashores (4S#)

* możliwość dodania komentarzy lub jej brak zależy od decyzji firmy zlecającej artykuł

Miejsca

Opinie (2)

  • A trzeba znać angielski do tego? Bo dla osób starszych ten tytuł aż odstrasza.

    • 2 0

  • Narzędzie bardzo sprytne

    Do przepalania kasy. Nauka obywatelska? To samo co sprawiedliwość społeczna...

    • 4 1

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Wydarzenia

Nowe Trendy w Turystyce

399 zł
konferencja

Wszystkiego dobrego | Pełna MOC w czasach zmian. Jacek Walkiewicz

wykład

VI Ogólnopolska Konferencja Naukowa Fizjoterpia Pediatryczna

250 zł
warsztaty, konferencja

Sprawdź się

Sprawdź się

Wybierz poziom

Sosna zwyczajna:

 

Najczęściej czytane